Szkoła Podstawowa Specjalna nr 24 w Płocku

Aktualności

 Kanał nowości
  • Nie znaleźliśmy żadnych nowych postów

Kilka słów o seksualności

Wrzesień 25
21:22 2017
Ostatnie warsztaty dla rodziców, nauczycieli prowadzone przez duet Monika Szylka -surdopedagog i Agnieszka Sawicka-psycholog cieszyły się ogromnym zainteresowaniem. Przypominamy więc kluczowe wiadomości w artykule zredagowanym przez jedną z prowadzących. Zapraszamy do lektury.

SEKSUALNOŚĆ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH INTELEKTUALNIE

 

Wszelkie przejawy seksualności u dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną  budzą zakłopotanie dorosłych. Postępowanie z dojrzewającymi młodymi ludźmi w tym zakresie bardzo często jest błędne, a nawet szkodliwe. Potrzeby seksualne są właściwościami każdego żywego organizmu i jednymi z podstawowych, najważniejszych potrzeb człowieka, zaliczanych do potrzeb fizjologicznych. Związane są z innymi potrzebami, a zwłaszcza z potrzebą kontaktu emocjonalnego. Osoby niepełnosprawne intelektualnie dojrzewają tak samo jaki ich sprawni rówieśnicy- zmiany somatyczne są takie same i następują w takiej samej kolejności. Wszelkie zaburzenia w dojrzewaniu płciowym mają indywidualny charakter i nie są samym skutkiem niepełnosprawności.

Deklaracja Praw Seksualnych ONZ mówi, że  „Seksualność jest integralną częścią osobowości każdej istoty ludzkiej. Jej pełny rozwój zależy od zaspokojenia podstawowych ludzkich potrzeb, takich jak pragnienie obcowania, intymności, ekspresji uczuć, przyjemności, czułości i miłości. (…) Odwołuje się ono do wszystkich form dyskryminacji, niezależnie od płci, orientacji seksualnej, wieku, rasy, klasy społecznej, religii lub fizycznej albo emocjonalnej niepełnosprawności.” [1]

Rzeczywistość wygląda nieco inaczej. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną w sprawach rozwoju seksualnego do niedawna byli ignorowani. Opisując ich rozwój jakby celowo omijano ten temat. Dla wielu pedagogów, terapeutów oraz rodziców problem ten po prostu nie istniał i nikt nie ważył się go głośno poruszać. Podczas swojej pracy, bacznie przyglądałam się jak postępuje rozwój fizyczny i emocjonalny dzieci. Zauważyłam, że nadal rozwój fizyczny, a zwłaszcza sfera seksualna,  stanowi temat tabu. Natomiast już w 1971 r. ONZ przyjęła Deklarację Praw Osób Upośledzonych Umysłowo, której naczelną myślą jest to, że „osoby upośledzone umysłowo maja te same prawa co inni członkowie społeczeństwa w tym samym wieku”. W tym kontekście sformułowano 6 głównych praw osób upośledzonych umysłowo:

  • prawo do dojrzewania i bycia traktowanym z szacunkiem i godnością,
  • prawo dostępu do wiedzy, do takiej informacji o sobie samym, o swoim ciele, o innych ludziach, o emocjach,

właściwych zachowaniach społecznych – jaką są w stanie pojąć,

  • prawo do bycia osobą seksualną, do nawiązywania kontaktów z innymi ludźmi,
  • prawo do uzyskania indywidualnych informacji dotyczących seksu, aby nie być zdanym na łaskę,
  • prawo do tego, aby nie być seksualnie molestowanym,
  • prawo do posiadania ludzkiego, godnego otoczenia (środowiska).

 

Rozwój fizyczny zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio wpływa na zachowanie dziecka. Jeżeli chodzi o bezpośredni wpływ, to rozwój ten określa to, co dziecko może robić; rozwój pośredni natomiast odciska swoje piętno na postawie dziecka wobec siebie oraz innych ludzi. Może mieć to swoje odbicie w metodach przystosowania się dziecka.  Pod koniec okresu dzieciństwa rozpoczynają się zmiany fizyczne, których zadaniem jest przekształcenie dziecka w dojrzałą płciowo osobę dorosłą. „Okres dojrzewania u upośledzonych umysłowo przebiega podobnie jak u rozwijających się odpowiednio do wieku. (…) Zmiany biologiczne w okresie dojrzewania pociągają za sobą wiele zmian w psychice upośledzonych umysłowo. Często dzieci uprzednio pobudzone, niespokojne i nadmiernie ruchliwe, w tym okresie stopniowo uspokajają się. Czasami zaś dzieci nie sprawiające w dzieciństwie większych trudności wychowawczych stają się nieznośne, wybuchowe, agresywne, przejawiają wiele zaburzeń ze strony układu wegetatywnego, zaniedbują się w nauce, jeśli chodzą do szkoły. W pewnych przypadkach obserwuje się w miarę dojrzewania nasilenie się reakcji aspołecznych, które nie zawsze można wytłumaczyć tylko stopniem niepełnosprawności intelektualnej.  W dużej mierze wszelkie zmiany w osobowości dziecka upośledzonego umysłowo uzależnione są nie tylko od rozmiaru ograniczeń  i uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego, ale przede wszystkim od środowiska, w którym ono żyje, a także od postaw rodzicielskich w stosunku do niego.[2]

Należy zauważyć istotną kwestię, mianowicie, iż potrzeby seksualne w dużej mierze  zależą od zdrowia człowieka. W związku z powyższym wyłoniono hipotezę, że potrzeby seksualne u osób z lekkim upośledzeniem umysłowym, a także u osób z niepełnosprawnością ruchową, o dobrym zdrowiu, nie wykazują żadnych różnic w porównaniu z potrzebami seksualnymi ludzi, którzy rozwijają się normalnie. Biorąc pod uwagę osoby głębiej upośledzone, to potrzeby, o których mowa są zdecydowanie niższe.

Dojrzewanie niepełnosprawnej intelektualnie młodzieży jest często pomijanym tematem, a w konsekwencji brakuje źródeł wiedzy dla rodziców takich dzieci. Tak pominięty temat można wyjaśnić poprzez panujący powszechnie pogląd, iż osoby z głębszą niepełnosprawnością intelektualną traktuje się jak „wieczne dzieci”. Innym usprawiedliwieniem marginalnego traktowania tematu jest mylna świadomość, że proces dojrzewania płciowego młodzieży z upośledzeniem nie różni się w niczym od pokwitania dzieci rozwiniętych prawidłowo. Badania przeprowadzone w krajach zachodnich wykazują, że  dojrzewanie osób niepełnosprawnych w zasadzie przebiega w tej samej kolejności, co u sprawnych nastolatków. W dojrzewaniu płciowym dziewcząt oraz chłopców, o głębszej intelektualnie niepełnosprawności towarzyszy wiele różnych reakcji. Obserwując zmiany swojego ciała, nastolatek może odczuwać lęk, złość, a także rozpacz, prowadzącą do regresu w rozwoju. Racjonalną przyczyną takiego stanu jest głównie nieświadomość oraz brak zrozumienia z zachodzących w ciele zmian.

Rozwój sfery seksualnej dzieci jest tak samo ważny, jak rozwój każdej innej sfery.

 

Dzieci z niepełnosprawnością intelektualną maja olbrzymie trudności w uzyskaniu wiedzy na temat swojej płci, identyfikacji płciowej, a co za tym idzie z pojęciem samej tożsamości płciowej. Dzieje się tak z kilku ważnych powodów:

  • W pierwszych latach życia dziecka zarówno rodzice, jak i inne osoby z jego otoczenia, są bardzo skoncentrowani na fakcie niepełnosprawności- płeć staje się sprawa drugorzędną; widać to po sposobie ubierania dziecka- najczęściej jest to wygodny „bezpłciowy” dres, ale także po zabawkach i zabawach, jakie stosują rodzice i nauczyciele w przedszkolu- zwykle są to zabawki usprawniające, edukacyjne, mające charakter rehabilitacyjny
  • W związku z tym, że dzieci z niepełnosprawnością intelektualną maja ograniczone zdolności komunikacyjne, rzadziej inicjują rozmowy dotyczące płci i różnic między nimi, w efekcie czego rodzina i otoczenie nie dostarcza im wiedzy na ten temat, wychodząc z założenia, że im taka wiedza jest nie potrzebna
  • Ze względu na obniżoną sprawność intelektualną powodującą trudności w uczeniu się, dzieci pozbawione świadomej, celowej edukacji dotyczącej płci, nie opanują wiedzy na ten temat „przy okazji”, jedynie poprzez udział w życiu społecznym.

W okresie dojrzewania pojawia się napięcie seksualne jako nowy stan organizmu. Wysoka wrażliwość na bodźce seksualne powoduje, że po pewny czasie napięcie osiąga poziom domagający się rozładowania. Młody człowiek, rozwijający się prawidłowo czy też upośledzony umysłowo, stojąc wobec takiego zjawiska, ma do wyboru: masturbację, petting, stosunki heteroseksualne lub kontakty homoseksualne. Wybór nie zawsze jest świadomy i zależy od bardzo wielu czynników. Te cztery wymienione formy aktywności seksualnej mogą występować zamiennie. Jest to prawdopodobnie związane z sytuacja społeczną i rozwojem psychicznym dziecka. Zwykle jaki pierwsza występuje masturbacja.

W okresie dojrzewania ulegają zmianom wcześniejsze wzorce zachowania. Dzieci czuja się nieporadne, niepewne, zawstydzone. Ich zachowanie jest często niemożliwe do przewidzenia i antyspołeczne. Dojrzewanie bardzo różnie oddziałuje na dzieci, jednak pewne zewnętrzne ekspresje napięcia są typowe, na przykład nadmierna ruchliwość, zmienność nastroju, wycofanie z życia rodziny, drażliwość, buntowanie się, ogólny stan niezadowolenia.

Reasumując rozważania należy podkreślić, że dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w wielu sferach rozwijają się podobnie jak dzieci pełnosprawne. Podobnie jak te drugie z punktu widzenia biologii mogą posiadać potomstwo, gdyż ich narządy płciowe są w pełni rozwinięte i gotowe spełniać swoją funkcję. Rozwój fizyczny i psychoseksualny bardzo często prowadzi do problemów emocjonalnych dzieci niepełnosprawnych umysłowo, ze względu na niemożność zrozumienia zmian jakie w nich zachodzą oraz brak możliwości rozładowania narastającego napięcia seksualnego. Niepełnosprawność intelektualna odbija się także na rozwoju psychicznym, poznawczym  czy społecznym. Tu w momencie dojrzewania zaczynają ujawniać się ograniczenia jakie niesie ona za sobą.

 

 mgr Monika Szylka

 

 

[1]             Z. Lew- Starowicz, M. Lew- Starowicz, Zdrowie seksualne- praca poglądowa, PZWL, Warszawa 2003, s. 6

[2]             A. Popielarska, Zaburzenia psychiczne, W: Dojrzewanie, A. Jaczewski, B. Woynarowska, WSiP, Warszawa 1982, s. 391- 397

Related Articles

Znajdź nas na Facebook

Archiwa

Kategorie